현대 몽골어와 한국어의 부정문 대조 연구

Abstract

Оршил Монгол солонгос хоёр хэлний үгүйсгэх өгүүлбэрийн бүтцийн тухай асуудал хэлний түүхийн судалгаануудын дундаас хамгийн ихээр хөндөгддөг сэдвүүдийн нэг юм. Солонгос хэлний үг бүтэх онолын судалгаанд хэлзүйн бусад асуудлуудаас хамгийн их маргаантай нь болох энгийн үгүйсгэх өгүүлбэр болон нийлмэл үгүйсгэх өгүүлбэр хоорондын бүтцийн харилцан хамаарлыг тодруулан гаргах нь хамгийн чухал байдаг бол монгол хэлний хувьд ч үг зүй, өгүүлбэр зүйн бүтцийн хувьд ихээхэн анхаарал татдаг зүйлийн нэг юм. Энэ нь хоёр хэлний үгүйсгэх өгүүлбэрийн утга зүйн болоод бүтцийн хувьд адил ба нэг талаар энгийн ба нийлмэл өгүүлбэрийн төвшинд илэрхийлж байгаа талаас нь ангилан ялгах хэрэгтэй байдаг бол нөгөө талаас өгүүлбэрийн төгсгөх нөхцөлтэй орон зайн үүднээс холбогдох хийгээд өгүүлбэр дэх байрлалаар нь ангилан үзэх асуудалтай холбоотой байна. Мөн монгол хэлний үгүйсгэх сул үг болон хориглох сул үг үг зүйн хувьд нилээд сайн цэгцлэгдсэн хэдий ч өгүүлбэрийн төвшинд хэлзүйн үүднээс үүргийн талаар нь ангилан ялгах асуудал төдийлөн тодорхойлогдоогүй бөгөөд одоогоор хоёр хэлэнд үүнийг шийдвэрлэх аргазүй байхгүй байгааг хэлэх хэрэгтэ й юм. Тиймээс бид энэхүү өгүүлэлдээ хоёр хэлний үгүйсгэх өгүүлбэрийн талаарх судалгааны ололт амжилт, тухайлбал монгол, солонгос хэлний үгүйсгэх хэлбэрийг утгазүйн үүднээс хэрхэн ангилан авч үзсэн талаар 1‐р бүлэгтээ авч үзэх бол дараагийн бүлэгт үгүйсгэх өгүүлбэрийн ангилалд тулгарч буй бэрхшээл болон төгсгөх нөхцөлтэй харьцах харьцаа, өгүүлбэр дэх байрлалын талаар жишээ татан тайлбарлаж, 3‐р бүлэгтээ монгол солонгос хоёр хэлний үгүйсгэх өгүүлбэрүүдээс төлөөлөх болох хэд хэдэн бүтэц дээр туулгуурлан харьцуулсан ажиглалт хийж дахин нягтлан үзэн дараа дараагийн судалгааны ажлын чиглэлийг хэрхэн тогтоох талаар авч үзэх болно. I. Монгол, солонгос хэлний үгүйсгэх өгүүлбэрийн судлах зүйл, хамрах хүрээ Аливаа хэлний өгүүлбэрийн үндсэн бүтцийг батлах хэлбэрээр тодорхойлон түүнийгээ үгүйсгэх нөхцөлөөр хэлбэржүүлэн үгүйсгэх хэлбэрийг бий болгодог. Үгүйсгэх хэлбэр гэдэг нь тухайн өгүүлбэрт үгүйсгэх утга нэмэн оруулж буй хэлзүйн бүрэлдүүлэгч болон бүлэг үгсийг хэлж байна. Солонгос хэлний үгүйсгэх хэлбэр бүхий үгс нь ‘않다’, ‘못하다’, ‘안’, ‘못’ зэрэг байгаа бол монгол хэлний хувьд нэрийн үгүйсгэл, үйлийн үгүйсгэл гэсэн үндсэн хоёр хэлбэрт хуваагдах ба нэрийн үгүйсгэлд үгүйсгэх хэлбэр нь залгавар байдлаар үйлийн үгүйсгэх хэлбэр нь угтвар байдалтай байна. Өөрөөр хэлбэл, нэрийг үгүйсгэх хэлбэр нь ямагт нэр үгийнхээ хойноос залгагддаг бол үйлийн үгүйсгэх хэлбэр нь ямагт үйл үгийнхээ урд байрладаг онцлогтой байна. (Poppe 1974:174‐175), (Yu 1991:6‐8), (김미현 1994:6) Солонгос хэлний үгүйсгэх өгүүлбэрийн талаарх судалгаа түүний онцлог шинжид тулгуурлан үе үеийн өгүүлбэр зүйн судлаачид олон талаас нь нарийвчлан судалсаар иржээ. Ялангуяа, солонгосын үгүйсгэх өгүүлбэрийн талаар гарсан өмнөх судалгааны бүтээлүүдийг харахад ихэнх нь монгол хэлний үгүйсгэх өгүүлбэрийн нэгэн адил өгүүлбэр зүйн талаас нь л авч үзсэн байх бөгөөд цаашдын судалгааны чиглэлийг утга зүйн үүднээс авч үзэх нь илүү ач холбогдолтой мэт санагдана. II. Монгол, солонгос хэлний үгүйсгэх өгүүлбэрийн бүтэц, хязгаар Монгол хэлний үгүйсгэх хэлбэр нь хэд хэдэн хэлбэртэй байна. Үгүйсгэх хэлбэр нь нэрийн үгүйсгэл, үйлийн үгүйсгэл гэсэн үндсэн хоёр хэлбэрт хуваагдах ба нэрийн үгүйсгэлд үгүйсгэх хэлбэр нь залгавар байдлаар үйлийн үгүйсгэх хэлбэр нь угтвар байдалтай байна. Өөрөөр хэлбэл, нэрийг үгүйсгэх хэлбэр нь ямагт нэр үгийнхээ хойноос залгагддаг бол үйлийн үгүйсгэх хэлбэр нь ямагт үйл үгийнхээ урд байрладаг онцлогтой байна. Судлаачдын бүтээлийг харахад нэрийн үгүйсгэх хэлбэр нь “үгүй, биш” зэрэг байх бөгөөд эдгээр нь бие даан хэрэглэгдэх ба зарим тохиолдолд өгүүлбэрийн төгсгөлд хэрэглэгддэг бол “үл, эс” нь тодотгон холбох нөхцөл болон цагаар төгсгөх нөхцөл авсан үйл өгүүлэхүүний өмнө байрладаг хэмээн тодорхойлжээ. Харин хориглох сул үгт “бүү, битгий, хэрэггүй, ёсгүй” зэрэг орох бөгөөд эдгээрийн дотроос “бүү, битгий” нь биеэр төгсгөх нөхцөл бүхий үйл өгүүлэхүүний өмнө, “хэрэггүй, ёсгүй” нь ирээдүй цагийн тодотгон холбох нөхцөл авсан үйл өгүүлэхүүний ард тус тус байрлаж хориглох утга илрүүлнэ гэж тайлбарлажээ. (Ц. Өнөрбаян, 329) III. Үгүйсгэх өгүүлбэрийг ангилах тухай асуудал Солонгос хэлний бүх өгүүлбэрийг үндсэндээ “батлах өгүүлбэр”, “үгүйсгэх өгүүлбэр” гэж хувааж болно. Энэ нь батлах өгүүлбэрийн ангилалд багтах бүхий л хэлбэр үгүйсгэх өгүүлбэрийн хувьд ч нэгэн адил байдагтай холбоотой. Солонгос хэлний үгүйсгэх хэлбэрийн талаарх санал зөрөлддөг асуудлуудын нэг болох түүний ангилалын тухай саналуудыг харахад үнэхээр нэгдмэл нэг шалгуураар хандаагүй онолын зөрүүтэй асуудлууд харагддаг. Эдгээр нь ч цаашид авч үзэх асуудлуудад багтаж байгаа юм. Харин энэ асуудлууд шийдэхийн тулд үгүйсгэх өгүүлбэрийг утгын талаас нь нарийвчлан судалж түүнийгээ өгүүлбэр зүйн аргаар дахин нягтлах хэрэгтэй гэж үзэж байна.