地震과 법 - 로마법의 경우
Earthquake in Classical Roman Law
1
조회
0
다운로드
7
인용
0
참고문헌
키워드
초록
이 촌고는 東日本 大地震을 계기로 고대 로마법에서 地震을 다룬 법사료를 일별해 본 것이다. 로마인들에게도 익숙했던 자연재해 중 하나였던 地震은 다양한 법적 맥락에서 논의의 대상이 되었다. 구체적으로는 神物, 농지임대차, 건축도급계약, 미발생손해 담보문답계약, 雨水防除訴權, 공공기부의 片約, 용익역권 등과 관련하여 논의되었다. 기본적으로는 불가항력이라는 그 특성으로 인하여 누구도 책임을 지지 않는다(a nullo praestari), 그래서 그 손해는 달리 정해지지 않는 한 결국은 소유자가 부담한다(Casum sentit dominus)는 원칙을 확인한 위에서 관계된 사안의 다양한 문맥에 따라서 적절한 법적 해결책을 모색했음을 살필 수 있었다. 몇 안 되는 사례들이었지만 로마의 법률가들이 시대와 공간을 초월한 공통의 법적 논변의 장에서 문제의 합리적인 해결을 위해 애썼다는 사실도 다시 한 번 확인할 수 있었다.
Abstract
Motivated by the Great Earthquake of the Eastern Japan on March 11, 2011, this paper looks after the cases of Roman law in which earthquakes are mentioned and dealt with as a legal issue. We can find out several cases in which earthquakes destroy buildings and fields and thus cause Roman lawyers to solve the legal problems rising out of that vis maior, irresistible force of nature. Especially jurists of the late Republic, Servius, Labeo, and Namusa set the criterium of distributing risk among persons concerned and thus put the foundation for later discussions by their successors in the Imperial period, Sabinus, Javolenus, Papinianus, Ulpianus, and Paulus. This criterium is: whether or not the damages are caused by earthquakes or by the inherent deficiency of the thing itself. The concrete legal consequences differ according to the constellation of the cases. Legal issues they treated concerned res sacra (temple), locatio conductio rei (field), locatio conductio operis (building contract), cautio damni infecti, actio aquae pluviae arcendae, pollicitatio, and usus fructus (destruction of objects). These cases also show clearly enough that Roman jurists practiced their famous disputatio fori over the generations to find out reasonable solutions.
참고문헌 (82)
- 가토 슈이치(加藤周一), "일본문화의 시간과 공간" (2010), 작은이야기
- 江南義之(えなみ よしゆき), "學說彙纂の日本語への飜譯 (I)" (1991), 信山社
- 江南義之(えなみ よしゆき), "學說彙纂の日本語への飜譯 (II)" (1992), 信山社
- 郭潤直, "民法注解 XIII: 債權(6)", pp.42~55 (1997), 博英社
- 김석우, "자연재해와 유교국가 - 漢代의 災害와 荒政 硏究" (2006), 일조각
- 金容雲, "東洋의 科學과 思想 - 韓國科學의 可能性을 찾아서 -" (1984), 일지사
- 김일권, "동양 천문사상, 하늘의 역사" (2007), 예문서원
- 미조구치 유조(溝口雄三), "중국 사상문화사전" (2011), 책과함께
- 서을오, "서양 사법사 강의" (2007), 세창출판사
- 蕭公權, "中國政治思想史" (1998), 서울대학교출판부
- 이욱, "조선시대 재난과 국가의례" (2009), 창비
- 日原利國(ひはら よしくに), "中國思想辭典" (1984), 硏文出版
- 田中秀央(たなか ひでなか), (1984), 岩波書店, 第14刷
- 반채영, "중국의 전통문화, 한국에 미친 영향" (2008), 도서출판 개신
- 진영일, "고려국왕과 재이사상" (2010), 제주대학교출판부
- 최병조, "로마의 법과 생활" (2007), 景仁文化社
- 崔秉祚, "로마法⋅民法 論考" (1999), 博英社
- 최병조, "로마法硏究(I) - 法學의 源流를 찾아서" (1995), 서울대학교출판부
- 春木一郞(ハルキ イチラゥ), "ユ-スティ-ニア-ヌス學說彙纂ΠPΩTA" (1938), 有斐閣
- Peter J. Aicher, "Guide to the Aqueducts of Ancient Rome" (1995), Bolchazy-Carducci Publishers
- Cynthia Jordan Bannon, "Private Water Rights in Roman Italy" (2009), The University of Michigan Press
- Okko Behrends, "Corpus Iuris Civilis", pp.11~20 (1999), C. F. Müller Verlag, Heidelberg
- Adolf Berger, "Encyclopedic Dictionary of Roman Law" (1953), The American Philosophical Society
- Robert Böker, "Der Kleine Pauly, II", pp.350~351 (1979), dtv
- Mario Bretone, "I fondamenti del diritto romano" (1999), Editore Laterza
- Johannes Brunnemann, "Commentarius in Pandectas"
- Wolfram Buchwitz, "Vertragsklauseln und probatio - Anmerkungen zum römischen Bauvertragsrecht", Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte, Rom. Abt, 126, pp.358~386 (2009)
- Hubert Cancik, "Brill's New Pauly", Encyclopedia of the Ancient World, 4 (2004), CYR-EPY (Brill, Leiden - Boston)
- Capelle, s.v, "Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, neue Bearbeitung begonnen von Georg Wissowa unter Mitwirkung zahlreicher Fachgen\ossen", herausgegeben von Wilhelm Kroll, Supplementband, 4, pp.344~374 (1924), J B.Metzler Stuttgart, Weimar
- Karl Christ, "Geschichte der römischen Kaiserzeit" (1988), C.H. Beck
- F. R. Cowell, "Life in Ancient Rome" (1980), A Perigee Book
- Lesley Adkins, "Dictionary of Roman Religion (= DRR)" (2000), Oxford University Press
- Henricus Eduardus Dirksen, "Manuale Latinitatis Fontium Iuris Civilis Romanorum" (1837), Berolini, Impensis Dunckeri et Humblotii
- Andreas Doll, "Von der vis maior zur höheren Gewalt: Geschichte und Dogmatik eines haftungsentlastenden Begriffs" (1989), P. Lang
- Rudolf Düll, "Rechtsprobleme im Bereich des römischen Sakralrechts, In Aufstieg und Niedergang der römischen Welt, I 2", pp.283~294 (1972), Walter de Gruyter, Berlin⋅New York
- Ulrich Fellmeth, "Hungersnöte in den Städten des römischen Kaiserreiches. Ursachen - soziale und politische Konsequenzen - staatliche Maßnahmen, In Naturkatastrophen in der antiken Welt", pp.307~315 (1998), Stuttgart, Steiner
- Aegidius Forcellini, "opera et studio Aegidii Forcellini, secundum tertiam editionem cujus curam gessit Josephus Furlanetto, correctum et auctum labore variorum" (1835), Lipsiae, In Libraria Hahniana. Londini, Apud Black, Young & Young
- Gerhard Friedrich, "Theological Dictionary of the New Testament, vol. VII" (1971), WM. B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids, Michigan
- Christian Friedrich Glück (I), "Ausführliche Erläuterung der Pandecten nach Hellfeld, ein Commentar, Neunten Theils erste Abtheilung" (1808), Erlangen, Johan Jacob Palm
- Christian Friedrich Glück (II), "Ausführliche Erläuterung der Pandecten nach Hellfeld, ein Commentar, Siebenzehenten Theils erste Abtheilung" (1815), Erlangen, Johan Jacob Palm
- Christian Friedrich von Glück (III), "Ausführliche Erläuterung der Pandecten nach Hellfeld, ein Commentar, begründet von Christian Friedrich von Glück, fortgesetzt von Christian Friedrich Mühlenbruch, Eduard Fein, Karl Ludwig Arndts v. Arnesberg und nach deren Tode neben Burkard Wilhelm Leist von Hugo Burckhard", Serie der Bücher, 39(40) (1881), Dritter Theil (Erlangen, Verlag von Palm & Enke)
- Jo. Gottlieb Heineccius, "Antiquitatum Romanarum Jurisprudentiam Illustrantium Syntagma secundum Ordinem Institutionum Justiniani digestum, contextum auctoris ... adjecit Christ. Gottl. Haubold, denuo ... auxit Chr. Frid" (1841), Mühlenbruch (Francofurti ad Moenum, Sumtibus Henrici Ludovici Broenneri)
- Herbert Hausmaninger, "Publius Iuventus Celsus. Persönlichkeit und juristische Argumentation, in Aufstieg und Niedergang der römischen Welt, II 15", pp.382~407 (1976), Walter de Gruyter, Berlin⋅New York
- H. Heumann-E. Seckel, "Handlexikon zu den Quellen des römischen Rechts (11)" (1971), Auflage, Akademische Druck- und Verlagsanstalt, Graz-Austria
- Franz Horak, "Entscheidungsbegründungen bei den älteren römischen Juristen bis Labeo, I. Band" (1969), Im Kommissionsverlag der Österreichischen Kommissionsbuchhandlung, Innsbruck
- Henri Hulot, "Corps de Droit Civil Romain en Latin et en Français, Tome 3: Les Cinquante Livres du Digeste ou des Pandectes de l’Empereur Justinien, Tome III" (1979), l’édition de Metz 1804, Scientia Verlag Aalen
- Agnieszka Kacprzak, "L’actio aquae pluviae arcendae ed il concetto labeoniano di natura, In Testi e problemi del giusnaturalismo romano, a cura di Dario Mantovani e Aldo Schiavone", pp.271~298 (2007), IUSS Press, Pavia
- Max Kaser, "Das römische Privatrecht, I" (1971), Zweite, neubearbeitete Auflage
- Peter Kieß, "Die confusio im klassischen römischen Recht" (1995), Dumcker & Humblot, Berlin
- Hubertus Kudla, "Lexikon der lateinischen Zitate" (2001), C. H. Beck, 2. überarbeitete Auflage
- Philippe Leveau, "Research on Roman Aqueducts in the Past Ten Years, In Future Currents in Aqueduct Studies", pp.149~162 (1991), Francis Cairns
- Detlef Liebs, "Lateinische Rechtsregeln und Rechtssprichwörter, zusammengestellt, übersetzt und erläutert von Detlef Liebs; unter Mitarbeit von Hannes Lehmann, Praxedis Möhring und Gallus Strobel" (1998), Sechste, vollständig neu bearbeitete und verbesserte Auflage, C.H. Beck
- Valerio Marotta, "Iustitia, vera philosophia e natura. Una nota sulle Institutiones di Ulpiano, In Testi e problemi del giusnaturalismo romano, a cura di Dario Mantovani e Aldo Schiavone", pp.563~601 (2007), IUSS Press, Pavia
- Susan D. Martin, "The Roman Jurists and the Organization of Private Building in the Late Republic and Early Empire" (1989), Latomus
- A. Mazzacane, "Isola nata nel fiume", Enciclopedia del Diritto, 22, pp.930~935 (1972)
- "Zur Terminologie der (Natur-)Katastrophe in der griechischen Historiographie - einige einleitende Anmerkungen”, Historical Social Research, vol.32-2007-No.3, 44-56" (2007)[URL]
- Theodor Mommsen (I), "Römisches Staatsrecht", Dritter Band, 2 (1953), unveränderter, photomechanischer Nachdruck der dritten Auflage
- Theodor Mommsen (II), "Zur Lehre von den römischen Korporationen", Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte, Rom. Abteilung, 25, pp.33~ (1904), Dritte unveränderte Auflage, Weidmann
- Carsten Hanns Müller, "Gefahrtragung bei der locatio conductio. Miete, Pacht, Dienstund Werkvertrag im Kommentar römischer Juristen" (2002), Ferdinand Schöningh
- "Naturkatastrophen in der antiken Welt"[URL]
- Carl Ed. Otto, "Brundo Schilling und Carl Friedrich Ferdinand Sintenis (Hg.), Das Corpus Juris Civilis in’s Deutsche übersetzt von einem Vereine Rechtsgelehrter, Zweiter Band" (1831), Leipzig, Verlag von Carl Focke
- N. G. L. Hammond, "The Oxford Classical Dictionary (= OCD), Second edition" (1970), Oxford at the Clarendon Press
- P. G. W. Glare, "Oxford Latin Dictionary (= OLD)" (1982), Oxford, At the Clarendon Press
- J. Michael Rainer, "Bau- und nachbarrechtliche Bestimmungen im klassischen römischen Recht" (1987), Leykam Verlag Graz
- Peter Ries, "Bauverträge im römischen Recht" (1989), Inaugural-Dissertation zur Erlangung der Doktorwürde einer Hohen Juristischen Fakultät der Ludwig-Maximilian-Universität zu München
- Manlio Sargenti, "L'actio aquae pluviae arcendae" (1940), Milano, Dott. A. Giuffrè
- S. P. Scott, "The Civil Law, Vol. V" (1973), AMS Press, New York
- Vincenzo Scarano Ussani, "Valori e storia nella cultura giuridica fra Nerva e Adriano. Studi su Nerazio e Celso" (1979), Casa Editrice Dott. Eugenio Jovene, Napoli
- Arnoldus Vinnius, "In Quatuor Libros Institutionum Imperialium Commentarius Academicus et Forensis", editio postrema, Norimbergae, Sumptibus Johannis Friderici Rüdigeri
- 2, "Vocabularium Iurisprudentiae Romanae (= VIR), III", pp.1983
- "Vocabularium Iurisprudentiae Romanae (= VIR), V" (1939), Walter de Gruyter
- Johannes Voet, "Commentarius ad Pandectas, tomus secundus", editio ultima accuratior, Coloniae Allobrogum, Apud Fratres Cramer
- 7, "Philosophical Influence on Roman Jurisprudence? The Case of Stoicism and Natural Law in Aufstieg und Niedergang der römischen Welt, II 36", pp.1994, Paul A. Vander Waerdt
- Alan Watson, "The Law of Property in the Later Roman Republic", pp.1984, Oxford University Press, 1968
- Alan Watson, "The Digest of Justinian, Latin text edited by Theodor Mommsen with the aid of Paul Krueger, Vol. II" (1985), University of Pennsylvania Press
- Leopold Wenger, "Die Quellen des römischen Rechts" (1953), Druck und Verlag Adolf Holzhausens Nfg., Wien
- Franz Wieacker, "Römische Rechtsgeschichte. Quellenkunde, Rechtsbildung, Jurisprudenz und Rechtsliteratur, Erster Abschnitt" (1988), C. H. Beck, München
- Augustus S. Wilkins, "Cicero De oratore I-III, with Introduction and Notes", pp.2002, Oxford Clarendon Press, 1892
- Engelbert Winter, "Strukturelle Mechanismen kaiserlicher Hilfsmaßnahmen nach Naturkatastrophen, In Naturkatastrophen in der antiken Welt", pp.147~155 (1998), Stuttgart, Steiner
- Georg Wissowa, "Religion und Kultus der Römer, zweite Auflage" (1912), C. H. Beck, München
- Zvi Yavetz, "Die Lebensbedingungen der ‘plebs urbana’ im republikanischen Rom, In Zur Sozial- und Wirtschaftsgeschichte der späten römischen Republik", Latomus, 17, pp.500~517 (1958), Wissenschaftliche Buchgesellschaft
- Henricus Jacobus Zoesius, "Commentarius ad Institutionum Juris Civilis Libros IV, auctore Valerio Andrea Desselio", editio novissima, Lugduni, Apud Fratres Deville
