본문 바로가기
KERD
논문KCI 등재

범몽골주의의 역사적 추이

The Historical Transition of Pan-Mongolism

이평래
동북아역사재단 (Northeast Asian History Foundation)|2020.06|동북아역사논총 (Dongbuga Yeoksa Nonchong)|제68호|pp. 7-44|DOI 10.23037/dyn.2020..68.001

1

조회

0

다운로드

4

인용

0

참고문헌

키워드

MongoliaInner Mongolia제2차 세계대전World War II몽골국범몽골주의민족통합운동네이멍구자치구부랴트공화국1911년 독립선언1921년 혁명Pan-Mongolismnational movement for unityBuryat RepublicDeclaration of Independence in 1911Revolution of 1921
주제분류역사학

초록

이 글은 20세기 초기에 발흥한 범몽골주의(Pan -Mongolism)의 역사적 추이를고찰하는 데 목적을 두고 있다. 범몽골주의는 몽골인들의 정치 및 문화적 통합을 제창하는 민족통합운동과 사상을 말한다. 즉 현재의 몽골국, 중국, 러시아연방 등지에 거주하고 있는 몽골계 민족을 통합하여 하나의 통일국가를 건립하려는 주장과 운동을 범몽골주의라고 한다. 주로 몽골국, 중국의 네이멍구자치구, 동북지역, 신장 등의 몽골인 거주지, 러시아연방의 부랴트공화국의 통합을 말하지만, 경우에 따라서는 몽골국 북부의 투바공화국을 통합의 범위에 넣기도 한다. 그러나 20세기 전체를 통하여 가장 자주 얘기되고, 역사과정에서 구체적으로 실천에 옮겨진 민족통합운동은 몽골국과 중국 네이멍구자치구의 통합이다. 범몽골주의는 몽골인들이 20세기 초기 청조의 지배에서 벗어나면서 발흥하기 시작하여 20세기 내내 민족운동의 중심축으로 기능했으며, 1990년대 초기몽골국의 체제전환 이후 현재까지도 변형된 형태로 그 맥이 이어지고 있다. 따라서 범몽골주의의 역사적 추이에 대한 분석은 몽골 근현대사 전개과정에 대한이해는 물론, 현재 몽골, 중국, 러시아에 분산거주하고 있는 몽골계 민족의 정체성 그리고 세 나라 관계의 특징을 이해하는 데 핵심 사안이라고 할 수 있다. 이 주제의 중요성에도 불구하고 지난 한 세기를 시야에 넣고 범몽골주의의 역사적전개과정을 검토한 연구는 하나도 없다. 이 점에 유념하고 지난 1세기의 역사를범몽골주의 관점에서 재평가함으로써 몽골 근현대사와 몽골, 중국, 러시아의삼국관계를 새롭게 해석해보려는 것이 이 글의 최종목표이다. 먼저 Ⅱ장에서는 1911년 독립선언 이후 전개된 민족통합운동을 범몽골주의의 관점에서 살펴보았다. Ⅲ장에서는 1921년 혁명 후 전개된 민족통합운동을 범몽골주의 관점에서 살펴보았다. Ⅳ장에서는 제2차 세계대전 종결을 전후하여진행된 민족통합운동을 범몽골주의의 관점에서 살펴보았다. Ⅴ장 맺음말 부분에서는 1950년대 이후 현재 이르기까지 범몽골주의 새로운 변화에 대한 필자의생각을 개진하였다.

Abstract

This study examines the historical transition of Pan-Mongolism, which first originated in the early twentieth century. Pan-Mongolism is an idea and national movement that urges Mongolians’ political and cultural unification. In other words, Pan-Mongolism is a national movement to build a single state by uniting Mongolian ethnic groups residing in Mongolia, China and the Russia Federation. The movement specifically calls for the integration of Mongolia, the Inner Mongolia Autonomous Region (Neimenggu), Northeast China, Xinjiang as well as the Buryat Republic of the Russia Federation. However, in some cases, the Tuva Republic located in the northern part of Mongolia is also included in the movement. Still, the national unification movement that had been most talked about and was realized in the twentieth century is the unification of Mongolia and Inner Mongolia of China. Since its independence from the Qing dynasty in the early twentieth century, the Mongols called for pan-Mongolism, which anchored the national movement through out the twentieth century. The movement, though in a modified form, still continues even after the change of regime in Mongolia in the early 1990s. Therefore, studying the historical transition of pan-Mongolism is critical in understanding not only the development of Mongolia’s modern and contemporary history, and the identity of ethnic Mongolians residing in different locations of Mongolia, China and Russia, but also the characteristics of the relationships among these three countries. Despite the significance of this topic, there has been lack of research on the historical development of pan-Mongolism from the twentieth century. With this in mind, the study reexamines the history of the past century with a focus on pan- Mongolism and ultimately offers a new perspective for understanding the modern and contemporary history of Mongolia as well as the relations among Mongolia, China and Russia. In Chapter two, the paper investigates the national movement for unity that was initiated after Mongolia’s declaration of independence in 1911 in terms of pan-Mongolism. Chapter 3 examines the national movement for unity that unfolded after the Revolution of 1921 in the perspective of pan-Mongolism, while Chapter 4 covers the national unification movement that began after World War II in the context of pan-Mongolism. As a conclusion, this article discusses the transition of pan-Mongolism from the 1950 to present.

참고문헌 (64)

  1. 박종소, "블라지미르 솔로비요프의 창작에 나타난 종말론적 요소", 러시아연구, 11(2) (2001)
  2. 2009, , ~
  3. 이평래, "1911년 몽골 독립과 민족 통합 운동의 초기 과정", 동양사학연구, (104), pp.155~190 (2008), 동양사학회
  4. 이평래, "1912-1913년 복드 정부의 내몽골 통합 시도와 좌절", 중앙아시아연구, 14, pp.55~84 (2009), 중앙아시아학회[DOI]
  5. 王永祥, "雅爾達密約與中蘇日蘇關係" (2003), 東大圖書公司
  6. 張啓雄, "汎モンゴル統一運動-別角度から見たハルハ独立-", 人文學報, 85 (2001)
  7. 中央研究院近代史硏究所, "中俄關係史料-外蒙古" (1982)
  8. 陳崇祖, "外蒙古近世史" (1965), 文海出版社
  9. 陳春華, "俄國外交文書選譯" (1991), 黑龍江敎育出版社
  10. 毛里和子, "周緣からの中國, 民族問題と國家" (2008), 東京大出版會
  11. ボルヅギンㆍフスレ, "中國共産黨ㆍ國民黨の對內モンゴル政策(1945-49年)" (2011), 風響社
  12. 生駒雅則, "一九二0年代の中國" (1995), 汲古書院
  13. ウルゲダイㆍタイブン, "ボグドㆍハン政府軍の一九一三年の內モンゴルへの軍事行動についての考察", 蒙古史硏究, 7 (2003)
  14. 原暉之, "シベリア出兵—革命と干渉 1917-1922" (1989), 筑摩書房
  15. 二木博史, "ダムバドルジ政権の内モンゴル革命援助", 一橋論叢, 92(3) (1984)
  16. 二木博史, "大モンゴル国臨時政府の成立", 東京外国語大学論集, 54 (1997)
  17. 二木博史, "アジア読本, モンゴル" (1997), 河出書房新社
  18. 田中 克彦, "パンモンゴリズムという語の起源と発展", モンゴルと東北アジア, 3 (2017)
  19. 中見立夫, "ハイサンとオタイ", 東洋學報, 57(1, pp.2) (1976), ~
  20. 靑木雅浩, "モンゴル近現代史硏究" (2011), 早稻田大學出版部
  21. コロストヴィェッツ, "蒙古近世史" (1943), 森北書店
  22. Atwood, christopher P., "The East Mongolian Revolution and chinese communism", Mongolian Studies, 15 (1992)
  23. Atwood, christopher P., "Mongolia in the Twentieth century, Landlocked cosmopolitan" (1999), M.E. Sharpe
  24. Baabar, "From World Power to Soviet Satellite, History of Mongolia" (1999), University of cambridge
  25. Kaplonski, christopher, "Truth, History, and Politics in Mongolia" (2004), Routledge curzon
  26. Lan, Mei-hua, "The Mongolian Independence Movement of 1911: A PanMongolian Endeavor", Ph.D, pp.1996
  27. Lattimore, Owen, "Diluv Khutagt-Memoirs Autobiography of a Mongol Buddist Reincarnation in Religion and Revolution" (1982), Otto Harrassowitz
  28. Liu, Xiaoyuan, "Reins of Liberation, An Entangled History of Mongolian Independence, chinese Territoriality, and Great Power Hegemony 1911-1959" (2006), Stanford University Press
  29. Morozova, Irina Y., "Socialist Revolutions in Asia, The Social History of Mongolia in the Twentieth century" (2009), Routledge
  30. Onon, Urgunge, "Asia’s First Modern Revolution" (1989)
  31. Rupen, Robert A., "Mongols of the Twentieth century. Part I" (1964), Mouton & co
  32. Sablin, Ivan, "Governing Post-Imperial Siberia and Mongolia, 1911-1924. Buddism, Socialism, and Nationalism in State and Autonomy Building" (2017), Routledge
  33. Šima, Josef, "On the character of the So-called Pan-Mongol Movement After 1911", Ar Or, 42(2) (1974)
  34. Ариунболд, Г., "“Нармай Монгол”-изм-(“Панмонголизм”)-ын хэрэ гт хэлмэгдсэн Монголчууд, 1937-1941" (2011), Улаанбаатар
  35. Батбаяр, Ц., "Монгол ба их гүрнүүд, XX зуун 1 боть" (2015), Улаанбаатар
  36. Бат-Очир, Л., "Чойбалсан, Намтарын нь балархайг тодруулахуй…" (1996), Улаанбаатар
  37. Батсайхан, О., "Монголын тусгаар тогтнол ба Хятад, Орос, Монго л гурван улсын 1915 оны Хиагтын гэрээ" (2002), Улаанбаатар
  38. Батсайхан, О., "Монгол үндэстэн бүрэн эрхт улс болох замд(1911-1946)" (2005), Улаанбаатар
  39. Болдбаатар, Ж., "Монгол улсын түүх, Тав дугаар боть" (2003), Улаанбаатар
  40. Гэрэлвадрах, Ж., "Монголчуудын нэгдсэн улс байгуулахын төлөөхтэмцэл I, Варимт бичийн эмхтгэл" (2014), Улаанбаатар
  41. Дашням, Г., "Монголын хувьсгалчдын түүхт зөвлөлгөөн(1921 оны 3 дугаар сарын 1-3)" (2001), Улаанбаатар
  42. Долгоржав, Г., "Монгол ард намын гурав дугаар их хурал" (1966), Улсын хэвлэлийн хэрэг эрхлэх хороо
  43. Дэндэв, Л., "XX зууны Монголын түүхийн эх сурвалж(1911-1921), Уйгаржин монгон бичгээс кирилл үсэгт буулгаж хэвлэлд бэлтгэсэн О. Батсайхан" (2003), Улаанбаатар
  44. Дэндэв, Л., "Монголын товч түүх, Монгол бичгээс хөрвүүлж оршил бичиж тайлбар нэрсийн хэлхээ хийсэн Доктор С.Чулуун" (2006), Улаанбаатар
  45. Жамсран, Л., "Монголын сэргэн мандалтын эхэн" (1992), Улаанбаатар
  46. Жамсран, Л., "Монголын төрийн тусгаар тогтнолын сэргэлт" (1997), Улаанбаатар
  47. Идшинноров, С., "Жамсраны Цэвээн, Түүвэр зохиолууд" (1997), Улаанбаатар
  48. Лонжид, Ж., "Жанжин Данзан" (1995), Улаанбаатар
  49. Магсаржав, Н., "Монгол улсын шинэ түүх, Монголоос кирилл бичигт булгасан О.Батсайхан, З.Лонжид" (1994), Улаанбаатар
  50. МАХН-ын төв хорооны дэргэдэх намын түүхийн институт, "Монгол ардын хувьсгалт намын түүхэнд холбогдох баримт бичгүүд 1920-1940он, Нэг дүгээр дэвтэр" (1940), Улсын хэвлэлийн хэрэг эрхлэх хороо
  51. "Монгол ардын хувьсгалт намын IVих хурал" (1971), Улаанбаатар
  52. Наранбаяр, П., "Нармай монголын үзэлийн тухайд судлаачийн бодол”, XX зууны Монгол: Түүх, соёл, геополитик, гадаад харилцаааны тулгамдсан асуудлууд" (2017), Улаанбаатар
  53. Очир, А., "Монголын ард түмний 1911 оны үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэл, Баримт бичиг эмхтгэл (1900-1914)" (1982), Улсын хэвлэлийн газар
  54. Урангуа, Ж., "Дайны золиос болсон хүмүүс 1945-1947 онд Монголд байсан японцууд" (2018), Улаанбаатар
  55. Цэдэвсүрэн, Д., "Монгол Зөвлөлийн харилцаа 1921-1974, Баримт материалын 2 боть эмхтгэл" (1981), Улсын хэвлэлийн газар
  56. Шагдарсүрэн, Ц., "ПанМонголизм буюу нармай Монголын үзэл хэмээгч хийгээд түүниий монгол хэл бичигт холбогдсон учир шалтгаан" (2015), Түүхийн судлал боть XLIII-XLIV
  57. Ширэндэв, Б., "В. Котвичийн хувийн архиваас олдсон монголын түүхэнд холбогдох зарим бичиг" (1972), Шинжлэх ухааны академийн хэвлэл
  58. Базаров, Б. В., "Неизвестное из истории панмонголизма" (2002), Изд-во БНЦ СО РАН
  59. Бурдков, А. В., "В Старой и Новой Монголии" (1969), Издательства Наука
  60. Лузянин, С. Г., "Россия-Монголия-Китай в первой половине XX века, Политические Взаимоотношения в 1911-1946 гг" (2003), Издательство<ОГНИ>
  61. Попов, И. И., "От Небесной Иимперии к Серединной Республике:История Китая, Монголии, Тибета и Наших Сношений с Китаем" (1912), Москва
  62. Ринчино, Э. Д., "К Вопросу о Национальном Самоопределении Монголии в Связи с Задачами Китайской Революции", Революционный Восток, (2) (1927)
  63. "Pan-Mongolism,"[URL]
  64. "Нармай Монгол"[URL]

이 간행물의 다른 논문 (7건)

중국 역사학계의 네이멍구[內蒙古]자치구사 서술 분석김장구pp. 45-84네이멍구자치구[內蒙古自治區]의 민족문화공정(民族文化工程), 연혁과 전망김성수pp. 85-150아프라시압 고구리[高句麗] 사절에 대한 새 논란 검토 - 고구리[高句麗] 사신 사행(使行) 부정론에 대한 비판적 고찰(Ⅱ)서길수pp. 153-238『양서』 고구려전의 원전(原典)과 편찬 방식전상우pp. 239-278일본 메이지 시기 오쓰키 슈지[大摫修二]의 『일본지지요략(日本地誌要略)』 편찬과 독도 인식한철호pp. 279-331
원문 보기